Masumiyet Müzesi’nde roman için kritik önemi olan iki olay üzerinde durup romanın yapısı ve romanın merkezine biraz eğileceğim. Orhan Pamuk’un romancılığında, biraz da yaşı ilerlediği için olduğunu düşündüğüm, insan hayatının uzun yıllara yayılan yaşanmışlığı üzerine geriye dönük ya da geçmişi bilinen bir bakışla uzun yıllara yayılan bir anlatı şekli geliştirdiğini ve ustalık eserlerini bu uzun zamana yayılan anlatı şekliyle yazdığını düşünüyorum. Masumiyet Müzesi de bu anlatı şeklinin en bariz özelliklerini taşıyan romanı; hatta en iyisi olabileceğini kişisel zevkim olarak belirtmek isterim. Kemal karakteri az bir yaşanmışlığa sahip ama etkisi büyük, artık imkansızlaşan aşkının üzerine roman yazdırıyor ve müze oluşturuyor. Orhan Pamuk’un da Masumiyet Müzesi’nden sonra bir müze, belgesel, belgeselin metni ve müze kataloğu (sadece katalog değil, eşyaların kullanıldığı yıllardaki Türkiye’nin durumu ve eşyaların toplumsal kullanımdaki karşılığı) oluşturduğunu hatırlatıp romanın yapısını açmak istiyorum.
Romanın yapısı, hikaye bitmiş bir zaman olarak; Kemal karakterinin yaşadıklarını Orhan Pamuk’a anlatması ve birinci tekil şahısla, Kemal’in ağzından romanın aktarılmasıdır. Zaman ise anlatıcının “şimdi” üzerinden anlatması ve şimdiden geçmişe bir bakıştır ki bu sayede olaylar daha net bir şekilde görünür olurken, bunun vasıtasıyla da gizlenen ve muğlak bırakılan yerler söz konusudur. Bu bakış açısı üstüne; kurguya giren yazgısal ve insanın kendi iradesiyle yaptığı iki olayı ele alacağım. Romanın yapısı ve merkezini bu olaylar üzerine kısa bir bakışla açmak istiyorum.
Buradan Sonrası Roman İçeriği Hakkında Bilgi İçerir
Belkıs karakterinin trafik kazasında ölümü, Füsun’un bundan etkilenmesi, Füsun’un trafik kazasındaki intihar-ölümünün habercisidir. Füsun’un intiharı romanın merkezlerinden birine alan açar; Kemal, ölüm üzerinden müzeyi açar ve romanı yazdırır. Bildiğimiz eşyalar üzerinden hatırlama ama bilinçli bir hatırlama romanı oluşturur. Orhan Pamuk’un sadece roman karakterinin hatırlaması üzerinden değil; Masumiyet Müzesi’nin, Türkiye’nin yetmişli yılları üzerinden, diğer romanları ve otobiyografisi ile de Türkiye’nin sosyolojik bir izini kayda geçirdiğini belirteyim. Yazgısal olması, roman için romanın yaratıcısının karakterin kaderini yazması ve gerçek hayattaki Tanrısal bir kadere işaret olarak görüyorum. Belkıs’ın kazası, bir tarafıyla da her şeyin bir kurmaca olduğunu hatırlatıyor ki bu da bizi merkeze götürüyor.
Romanın merkezine giden yolu açan olay ise Füsun’un, Kemal’le Sibel’in nişanında kalabalık masada (mealen söylersem) “ölen birinin eşyalar üzerinden hatırlanması” sözleridir. Kemal bu sözleri çok iyi dinlemiş ve Füsun’un dolaylı yoldan isteğini yerine getirmiştir. Füsun’un ölümü yine yazgısal mı, bilinçli mi? Bu soruyla muhatap ediyor bizi. Orhan Pamuk’un bilinçli müdahalesini, hayat-roman ya da romanın hayatın neresinde olduğu sorusuna bir cevap olarak alabiliriz. Romana dönersem; Füsun’un nişanda söylediği sözler ve onun hatırlanması üzerine kurulan merkez, romanın yapısını da buna göre şekillendiriyor.
Romanda, hayatta olduğu gibi neden-sonuç ilişkisi üzerine kurulu yapısıyla sevdiğim tarafları olduğunu ve belki roman okuyucuları olarak buna fazla anlam yüklemiş olmanın yanlış olabileceğini de belirtmek istiyorum. Bu yazıda kısaca, iki önemli olay üstünden Masumiyet Müzesi’nin yapısı ve merkezi üzerinde durdum. Masumiyet Müzesi üzerine sonrasında yine yazacağım.
Sosyoloji Mezunuyum. Yazı yazmakla uğraşıyorum.